Neen, aan de afschaffing van het bindend advies van de KCML

In zijn Algemene Beleidsverklaring kondigt de nieuwe Brusselse Regering haar voornemen aan om het bindend advies van de Koninklijke Commissie Voor Monumenten en Landschappen (KCML) af te schaffen. Indien dit wordt bevestigd, zou dit een ernstige achteruitgang betekenen voor de bescherming van het erfgoed, in een stad die reeds onder sterke vastgoeddruk staat en waar de openbare ruimte snel verandert.

Kunstwijk sluit zich aan bij de vele burgers die deze onafhankelijke en multidisciplinaire adviesinstantie verdedigen, samengesteld uit experts in architectuur, erfgoed en stedenbouw.

Haar missie is duidelijk: in het algemeen belang toezien op het behoud van beschermde goederen en goederen die op de bewaarlijst zijn ingeschreven.

---

Een onmisbare waarborg

Het bindend advies – met verplicht karakter – heeft enkel betrekking op werken aan beschermd erfgoed. Het werd ingevoerd om de ontsporingen van de “Bruxellisation” (verbrusseling) tegen te gaan en maakt het mogelijk strikte voorwaarden op te leggen of projecten met onomkeerbare gevolgen te weigeren. Zonder dit instrument hadden emblematische plaatsen zoals het Kamerijkbos, het Paleis voor Schone Kunsten, het Koningsplein, de Zavel of Tour & Taxis ingrijpend kunnen worden aangetast.

Dit advies is geen bureaucratische luxe, maar garandeert dat onafhankelijke expertise zwaarder weegt dan particuliere belangen wanneer ons gemeenschappelijk erfgoed op het spel staat.

De context: vastgoeddruk en heraanleg van historische openbare ruimten

De druk beperkt zich niet tot beschermde gebouwen. Historische openbare ruimten — pleinen, squares en stedelijke perspectieven — worden vandaag grondig heraangelegd, soms onder het mom van klimaat- of functionele doelstellingen. Dergelijke ingrepen kunnen echter leiden tot het verdwijnen van erfgoedelementen, landschappelijke structuren of kunstwerken die deel uitmaken van het stedelijk weefsel (zie de saga rond het Plein van de Maturiteit).

In een context waarin verdichting en rendabiliteit talrijke projecten sturen, is de verleiding groot om te kiezen voor sloop en heropbouw; en in de openbare ruimte voor “tabula rasa”-ingrepen ten koste van respectvolle benaderingen van het bestaande. De KCML staat net hier borg voor evenwicht: zij waakt erover dat de ecologische transitie en veranderende gebruiksvormen niet leiden tot een onherstelbaar verlies van stedelijke identiteit.

Een betwistbaar voorwendsel

De afschaffing van het bindend advies wordt voorgesteld als een manier om stedenbouwkundige procedures te versnellen, met name om projecten voor de heraanleg van de openbare ruimte te vergemakkelijken. Nochtans zijn de termijnen van de KCML reeds geïntegreerd in de vergunningsprocedure en geldt het advies als gunstig wanneer geen tijdig advies wordt gegeven. Bovendien bestaat er een beroepsmogelijkheid bij de Regering.

Beschermde goederen vertegenwoordigen slechts 2 à 3% van het Brusselse gebouwenbestand: hun bescherming vormt geen structurele hinderpaal voor de stedelijke ontwikkeling. In werkelijkheid verplicht het bindend advies projectindieners om erfgoedvereisten van bij de aanvang in hun plannen te integreren, ook voor openbare ruimten die gevoelig liggen. De afschaffing ervan zou dit kader verzwakken op een moment dat de ingrepen in de historische binnenstad en haar pleinen toenemen.

Een democratische en economische inzet

Het toevertrouwen van de erfgoedbescherming aan een administratie die rechtstreeks onder politieke voogdij staat, zou de grens tussen onafhankelijke expertise en politieke besluitvorming doen vervagen. De Raad van State sprak in dit verband over een “merkbare achteruitgang van de erfgoedbescherming”.

In een stad die sterk gericht is op diensten en cultureel toerisme vormen het architecturaal erfgoed en de kwaliteit van de openbare ruimte een structurele economische troef. Zij dragen bij tot de internationale aantrekkingskracht van Brussel en ondersteunen de lokale economie, onder meer in de horecasector.

De fouten van het verleden niet herhalen

De littekens van de grootschalige afbraken in de 20e eeuw — van het Volkshuis tot de Leopoldswijk — herinneren ons aan de blijvende kost van beslissingen zonder voldoende waarborgen.

Samen met andere verenigingen en burgers die het Brusselse erfgoed genegen zijn, roept Kunstwijk de Brusselse Regering op om van deze afschaffing af te zien en de onafhankelijkheid van de KCML  te vrijwaren, als hoedster van het karakter en het geheugen van Brussel (lijst van ondertekenaars).

Onderteken de petitie (onder deze link)

https://lepatrimoinecanousregarde.be