Neen, aan de afschaffing van het bindend advies van de KCML

In haar Algemene Beleidsverklaring kondigt de nieuwe Brusselse Regering haar voornemen aan om het bindend advies van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen (KCML) af te schaffen. Indien dit wordt bevestigd, zou dit een regelrechte kaakslag betekenen voor de bescherming van het erfgoed, in een stad die al onder sterke vastgoeddruk staat en waar de openbare ruimte snel verandert.

Kunstwijk vzw sluit zich aan bij de vele burgers die deze onafhankelijke en multidisciplinaire adviesinstantie verdedigen; een commissie die bestaat uit experts in architectuur, erfgoed en stedenbouw.

Laat de missie van de KCML duidelijk zijn: in het algemeen belang toezien op het behoud van beschermd erfgoed, al dan niet ingeschreven op de bewaarlijst.

---

Een onmisbare garantie

Het bindend advies – dus verplicht – heeft enkel betrekking op werkzaamheden aan beschermd erfgoed. Het werd ingevoerd om de ontsporing van de “Bruxellisation” (Verbrusseling) tegen te gaan en maakt het mogelijk strikte voorwaarden op te leggen of projecten met onomkeerbare gevolgen te weigeren. Zonder dit instrument waren emblematische plekken zoals het Kamerijkbos, het Paleis voor Schone Kunsten, het Koningsplein, de Zavel of Tour & Taxis drastisch aangetast.

Dit advies is geen bureaucratische luxe, maar garandeert net dat, wanneer ons gemeenschappelijk erfgoed op het spel staat, onafhankelijke expertise zwaarder doorweegt dan particuliere belangen.

De context: vastgoeddruk en heraanleg van historische openbare ruimten

De druk beperkt zich niet tot beschermde gebouwen. Historische openbare ruimten — pleinen, squares en stedelijke perspectieven — worden vandaag grondig heraangelegd, soms onder het mom van klimaat- of functionele doelstellingen. Dergelijke ingrepen kunnen echter leiden tot het verdwijnen van bepaalde erfgoedelementen, landschappelijke structuren of kunstwerken geïntegreerd in het stedelijk weefsel (zie de saga rond het Plein van de Maturiteit).

In een context waarin verdichting en rendabiliteit talrijke projecten lijken aan te sturen, is de verleiding groot om te kiezen voor sloop en heropbouw; en in de openbare ruimte voor “tabula rasa”-ingrepen ten koste van respectvolle benaderingen van het bestaande. De KCML staat net hier borg voor evenwicht: zij waakt erover dat de ecologische transitie en veranderende gebruiksvormen niet leiden tot een onherstelbaar verlies van stedelijke identiteit.

Een betwistbaar voorwendsel

De afschaffing van het bindend advies wordt voorgesteld als een manier om stedenbouwkundige procedures te versnellen, met name om projecten voor de heraanleg van de openbare ruimte te vergemakkelijken. Nochtans zijn de termijnen van de KCML reeds geïntegreerd in de vergunningsprocedure en geldt het advies als gunstig wanneer geen tijdig advies wordt gegeven. Bovendien bestaat er een beroepsmogelijkheid bij de Regering.

De beschermde goederen vertegenwoordigen slechts 2 à 3% van het Brusselse gebouwenbestand: hun bescherming vormt geen structurele hinderpaal voor de stedelijke ontwikkeling. In werkelijkheid verplicht het bindend advies projectindieners om erfgoedvereisten van bij de aanvang in hun plannen te integreren, en dit ook voor openbare ruimten die gevoelig liggen. De afschaffing ervan zou dit kader verzwakken op een moment dat de ingrepen in de historische binnenstad en haar pleinen toenemen.

Democratische en economische inzet

Het uitsluitend toevertrouwen van de erfgoedbescherming aan een administratie die rechtstreeks onder politieke voogdij staat, zou de grens tussen onafhankelijke expertise en politieke besluitvorming doen vervagen. De Raad van State sprak in dit verband over een “merkbare achteruitgang inzake erfgoedbescherming”.

In een stad die sterk gericht is op diensten en cultureel toerisme vormen het architecturaal erfgoed en de kwaliteit van de openbare ruimte een structurele, economische troef. Zij dragen ontegensprekelijk bij tot de internationale aantrekkingskracht van Brussel en ondersteunen de lokale economie, de horecasector in het bijzonder.

De fouten van het verleden niet herhalen

De littekens van de grootschalige afbraken in de 20e eeuw — van het Volkshuis tot de Leopoldswijk — herinneren ons aan de blijvende kost van beslissingen zonder voldoende waarborgen.

Samen met andere verenigingen en burgers die het Brusselse erfgoed genegen zijn, roept Kunstwijk vzw de Brusselse Regering op om van deze afschaffing af te zien en de onafhankelijkheid van de KCML, als hoedster van de eigenheid en het geheugen van Brussel, te vrijwaren (lijst van ondertekenaars).

Onderteken de petitie (onder deze link)

https://lepatrimoinecanousregarde.be